TURKIJE
Klik hier voor de Turkjie Consultants.

Naam: Turkije (Turkije Cumhuriyeti)
Hoofdstad: Ankara
Regeringsvorm: Parlementaire democratie
Oppervlakte: 779.452 km2 (19 x Nederland)
Bevolking: 63,8 miljoen inwoners (1997)
Bevolkingsgroei: 1,7 procent (gemiddelde 1993 - 1997)
Aantal toeristen: In 1988 was 4.1 miljoen, in 1998 was 9.5 miljoen.
Munteenheid: Turkse Lira.. 1€ = 1.651,00 Turkse Lira (koers per 21-04-2004)
Bruto Nationaal Product: 192 miljard US dollar (1997)
Groei BNP in 1997: 8,0%
BNP per hoofd van de bevolking (1997): 3.080 US dollar
Inflatie op jaarbasis (1998):84,6%

Totale invoer (1997):48,1 miljard US Dollar
Totale uitvoer (1997):32.6 miljard US Dollar
Invoer uit Nederland (1998):3,1 miljard gulden
Uitvoer naar Nederland(1998):2 miljard gulden

Bevolkingsopbouw (schatting 1995, in % van totaal):
0 - 15 jaar      32,3
15- 65 jaar      63,0
65 jaar en ouder 4.7

Voornaamste steden en aantaal inwoners
(in miljoenen, volkstelling 1997)
Istanboel 8,6
Ankara 3,1
Izmir        2,1
Adana 1,2
Bursa 1,2 

Turkije Algemeen;
Op de index voor Sociale Ontwikkeling (Human Development Index) van de VN -organisatie UNDP, Turkije staat op de 74ste plaats op een totaal van de 175 landen. Daarmee behoort het tot de middengroep van de ontwikkelingslanden en steekt ver boven landen als Marokko en China. Turkije scoort ook beter dan de meeste Arabische landen, met uitzondering van de kleine oliestaten.Het betekent in elk geval dat de relatief grote deel van de bevolking onderwijs heeft gevolgd en het percentage analfabeten relatief laag is (18,4 procent, in Marokko:58 procent).

Een omvangrijk privatiseringsprogramma van staatsbedrijven levert de staat sinds 1989 aan inkomsten jaarlijks bijna tienmaal zoveel op als in de tweede helft van de jaren tachtig. Ook het kapitaal dat jaarlijks door buitenlandse investeringen het land invloed, is sinds1990 gemiddeld zes maal zo hoog als in 1985 en tienmaal zo hoog als 1980. Dat is over het algemeen een teken dat buitenlandse investeerders vertrouwen hebben in de economische en politieke stabiliteit van een land.

Toen het Europese Parlement in december 1995 dan ook instemde met een zogenaamde douane-unie tussen Turkije en het EU, die vanaf 1 januari 1996 van kracht werd, heerste er een euforische stemming in Turkije. De douane-unie betekende dat alle handelsbarrières tussen de landen zouden worden opgeheven en het leek de voorbode voor een acceptatie van Turkije als volwaardig lid van EU.

Turkije: handel met Nederland
Op de ranglijst van exporteurs naar Turkije als importeurs uit Turkije neemt Nederland hiermee de zevende plaats in. Het totale handelsvolume tussen Nederland en Turkije nam in 1998 ten opzichte van 1997 weliswaar sterk toe, maar dat kwam vrijwel geheel voor de rekening van invoer uit Turkije. deze steeg in 1998 met bijna 22 procent tot een bedrag van 2 miljard gulden. De uitvoer naar Turkije stabiliseerde zich in 1998 min of meer, na enkele jaren fors hogere groei,op het niveau van iets meer dan 3 miljard gulden. Het overschot op de goederenhandel met Turkije kwam daarmee in 1998 uit op bijna 1,2 miljard gulden. 

Marktpotentie en behoeftes in nabije toekomst in Turkije

In Turkije bestaat een bijzonder groot aantal bedrijven met een (al dan niet gehele) Nederlandse kapitaalparticipatie,voor een merendeel in de vorm van joint venture. Nederland is gemeten naar uitgegeven investeringsvergunningen, momenteel de grootste investeerder in Turkije. In totaal staan 270 bedrijven met Nederlandse deelname geregistreerd.

In de nabije toekomst zullen halffabrikaten het leeuwendeel van de Nederlandse export naar Turkije blijven vormen.Het gaat hierbij voorbeeld om grondstoffen voor de productie van garens,verf en lak,plastic,voedingsmiddelen,toiletartikelen en cosmetica.

Sinds de wet op de vrijhandelszones in 1995 van kracht werd zijn in Turkije zeventien vrijhandel zones ingesteld die goed zijn voor een handels volume van 7,7 miljard US dollar, ongeveer 10 procent totale handelsvolume van Turkije. De vrijhandelszones liggen op de Turks grondgebied maar vallen buiten het Turkse belastingregime.Importeurs gebruiken de vrijhandelszones veelal voor voorraadvorming van moeilijk te importeren producten.

Ook om energie tekorten te voorkomen zal Turkije in de komende jaren zwaar moeten investeren in de bouw van elektriciteitscentrales. Het overheidsbeleid is daar dan ook op gericht. Door hoge rente stand en de moeite die het kost om buitenlands kapitaal aan te trekken,is het Turkse beleid erop gericht dat de buitenlandse uitvoerder ook de financiering voor zijn rekening neemt.

Bij turn-key projecten is de Turkse overheid een betrouwbare schuldenaar die zijn verplichtingen altijd is nagekomen.

Belangrijkste producten van de Turkse uitvoer naar Nederland zijn;
Kleding 47 %
Groenten en fruit 15 %
Halffabrikaten voor de kledingindustrie 15 %
Tv - toestellen 9 %
Metalen 4 %
Andere machines - apparaten 4 %

Belangrijkste producten van de Turkse invoer uit Nederland zijn;
Chemische producten 28 %
Fabrikaten (vooral voor textiel) 15 %
Schroot 11 %
Machines en apparaten 28 % (waarvan 8% kantoormachines)
(Vracht)auto’s 5 %
Andere gefabriceerde goederen 6 %

Uit de bron EVD/CBD voor 1998 en 1999 ziet handel tussen Nederland en Turkije als hieronder:

Handel Nederland - Turkije    x f mln.
                     Invoer        Uitvoer      Saldo
1998             2.030,7    3.196,8    1.166,1
jan-mrt 1998    506,4       818,1       311,7
jan-mrt 1999     587,1      656,4        69,3

Turkije een belangrijke opkomende markt

Turkije telt zo'n 70,3 miljoen inwoners, waarvan een aanzienlijk deel, vooral in de grote steden, westers georiënteerd is. Buitenlandse producten worden door de Turkse consument hoog gewaardeerd. Nu de economie na een crisis in 2000/2001 aantrekt en economische hervormingen zijn ingezet, vinden op diverse gebieden inhaalslagen plaats. In 2003 groeide het BNP met 4,8 procent en de rente- en inflatiecijfers bereikten historisch lage niveaus. De regering heeft aangetoond gecommitteerd te zijn aan het IMF-programma Daarnaast is de financiële assistentie van de Europese Unie (EU) voor uitvoering van institutionele hervormingen in Turkije in een stroomversnelling terechtgekomen. De EU besluit eind 2004 of Turkije aan de politieke criteria voor toetreding voldoet. Als dit het geval is, worden direct de toetredingsonderhandelingen gestart. Turkije heeft echter al sinds 1996 een douane-unie met de EU. In deze opkomende markt bestaat een toenemende vraag naar westerse producten en expertise.

Waarom Turkije?
Toetreding tot EU
Turkije heeft sinds 1996 een douane-unie met de Europese Unie (EU). Dit houdt in dat voor industriële producten met herkomst EU geen invoerrechten betaald hoeven te worden. De financiële stromen van de EU naar Turkije voor institutionele hervormingen zijn sinds 2002 goed op gang gekomen. Eind 2004 besluit de EU of Turkije aan de politieke criteria voor toetreding voldoet.

Economische ontwikkeling
Na een crisis in 2000/2001 trok de economie in 2002 weer aan. Deze groei zette in 2003 door. Het BNP groeide met 4,8 procent, terwijl de rente en het inflatiecijfer laag bleven. De regering nam het IMF hervormingsprogramma serieus. In deze opkomende markt bestaat een grote vraag naar Westerse producten en expertise.

Kansrijke sectoren
De Nederlandse ambassade in Ankara en de EVD signaleren goede kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven in de volgende sectoren: ICT, scheepsbouw, (onderdelen voor) de auto-industrie, energie en tuinbouw.

Turkije: bestuurlijke organisatie

De lokale macht in Turkije is beperkt. Het administratieve systeem is erg gecentraliseerd. Het land is verdeeld in 73 provincies die weer zijn onderverdeeld in districten. Aan het hoofd van elke provincie staat een gouverneur.
Volgens de grondwet van 1982 is het parlement (Meclis) de enige wetgevende macht in Turkije. Het parlement bestaat uit 550 volksvertegenwoordigers, die iedere vijf jaar worden gekozen door de kiesgerechtigde burgers van achttien jaar en ouder. De president wordt door het parlement gekozen voor een periode van zeven jaar. De president op zijn beurt benoemt de premier (meestal de leider van de grootste regerende partij) en deze kiest de ministerraad. De keuze van ministers moet door de president worden bekrachtigd.
In mei 2000 werd een nieuwe president gekozen, de hervormingsgezinde jurist Ahmet Sezer. Sezer was voorheen voorzitter van het constitutionele hof. Hij volgde Suleyman Demirel op, die sinds 1993 de functie bekleedde.
Op 3 november 2002 zijn parlementsverkiezingen gehouden. Daarbij haalden slechts de AKP (rechtvaardigheid- en ontwikkelingspartij) en de CHP (republikeinse volkspartij) de kiesdrempel van 10 procent. AKP behaalde ruim 34 procent van de stemmen en de CHP 20 procent. De 550 parlementszetels zijn daarom verdeeld tussen AKP (363 zetels), CHP (178 zetels) en 9 onafhankelijke parlementariërs. De AKP heeft nu een absolute meerderheid in het parlement, maar komt enkele zetels tekort voor een tweederde meerderheid, die nodig is voor grondwetswijzigingen.
De AKP is een islamitische partij. De meeste analisten zijn het erover eens dat de overwinning niet geïnterpreteerd moet worden als een ruk naar het fundamentalisme, maar als het opzeggen van het vertrouwen in de traditionele partijen. AKP doet er alles aan om zich te presenteren als een moderne, pro-EU partij en beschrijft zichzelf bij voorkeur als conservatief-democratisch. Na de verkiezingen heeft de AKP in een recordtijd een regering gevormd. Deze regering lijkt het vertrouwen van het bedrijfsleven en de financiële wereld te hebben. Wel wordt de partij angstvallig in de gaten gehouden door het Turkse establishment waaronder het leger.
De rol van het leger is traditioneel erg groot in Turkije. Na 1960 greep zij reeds drie keer in door de regering af te zetten en tijdelijk het bestuur van het land over te nemen. Het leger ziet zichzelf als hoeder van de seculiere grondslagen van de Turkse republiek.
De regering kreeg het moeilijk door de oorlog met Irak. In maart 2003 weigerde het parlement Amerikaanse troepen toe te laten in het noorden van Turkije, wat de relatie met de VS danig verslechterde. Later in 2003 heeft Turkije alsnog maatregelen genomen om de samenwerking te verbeteren. Turkije slaagde hierin, de relatie is echter eind 2003 nog niet zoals voorheen.
De samenwerking met de EU is verbeterd in 2003. In december 2002 heeft de EU besloten in december 2004 zonder vertraging te starten met onderhandelingen over toetreding tot de EU indien Turkije voldoet aan politieke criteria: de zogenaamde “ Kopenhagen criteria”.
In 2003 is de regering doorgegaan met het uitvoeren van hervormingen zoals gestart door de vorige regering. Een zesde hervormingspakket is aangenomen. Deze hervormingen hebben betrekking op mensenrechten, zoals het verbieden van martelingen door de politie en het uitbreiden van rechten voor de Koerden. Tevens is wetgeving aangenomen die de invloed van het leger op de Turkse politiek vermindert. Dit is een belangrijke stap op weg naar democratie. Van belang is ook dat het leger hiermee akkoord ging.
Het probleem is vooralsnog de uitvoering van de nieuwe wetgeving wat onder andere komt doordat er krachten, waaronder het establishment, bestaan in Turkije die tegenwerken.
Een struikelblok voor toetreding tot de EU wordt onder andere nog gevormd door Cyprus waarbij nog geen vooruitgang is geboekt. Onduidelijk is nog wat in december 2004 door de EU, onder voorzitterschap van Nederland, besloten zal worden. Analisten geven aan te verwachten dat Turkije eind 2004 aan de politieke criteria zal voldoen. Nota bene: de kwestie Cyprus maakt strikt genomen geen deel uit van de politieke criteria. Door de EU wordt hier echter wel veel waarde aan gehecht.

Economie

Turkije: economische ontwikkeling

 
De Turkse economie na 3 november 2002
Op 3 november 2002 vonden verkiezingen plaats. De AKP (partij voor rechtvaardigheid en ontwikkeling) kwam als grote winnaar uit de bus en nam als enige partij plaats in de regering. Deze regering kondigde aan het hervormingspakket te willen blijven volgen. De eerste helft van 2003 leek de regering haar handen vol te hebben aan politieke kwesties, zoals de oorlog met Irak en conflicten rond Cyprus. Zij voerde wel hervormingen uit, maar niet in voldoende mate. Hierdoor voldeden zij niet aan de eisen van het IMF en werd een volgende lening van 500 miljoen US dollar, die in oktober of november 2003 verstrekt had moeten worden, uitgesteld. In de tweede helft van 2003 zijn echter een veelvoud aan wetten aangenomen die leiden tot structurele hervormingen. Een voorbeeld is de wet voor buitenlandse investeringen die het investeringsklimaat voor buitenlanders sterk verbetert. De regering verzaakt vooralsnog vooral op het gebied van transparantie en anti-corruptie-beleid. Analisten denken dat de regering de opgelopen vertraging bij het IMF weer recht zal kunnen trekken als zij doorgaat met de hervormingen. De termijnen zullen dan op een later tijdstip dan aanvankelijk gepland worden uitbetaald. Dit is van groot belang voor Turkije, aangezien het land te kampen heeft met een zeer grote buitenlandse schuld. Zonder leningen van het IMF zou Turkije hierdoor in de problemen kunnen raken.
In 2003 bleef de economie groeien. Het BNP steeg naar schatting met 4,8 procent, de binnenlandse vraag trok aan en de interest en inflatie bleven onder controle. Daarnaast leek de regering, zoals gezegd, het hervormingspakket serieus te nemen.
Eind 2003 kwamen als negatieve punten naar voren: het overheidstekort, een grote buitenlandse schuld, een overwaardering van de Turkse lira en een tekort op de lopende rekening.
De voorspellingen voor 2004 voor de Turkse economie verschillen sterk. Sommige analisten maken zich zorgen over de combinatie van de overwaardering van de Turkse lira en het tekort op de lopende rekening. In 2001 was deze combinatie één van de belangrijke factoren die leidde tot een devaluatie van 43 procent waarmee de economische crisis werd ingezet. Anderen zijn van mening dat vanaf 2001 de nodige hervormingen zijn doorgevoerd, zeker ook van de financiële sector, waardoor een crisis zoals die uit februari 2001 niet waarschijnlijk wordt geacht. Zij hechten vooral aan positieve indicatoren, zoals een stijging van het BNP, een toename van de binnenlandse vraag en het volgen van het IMF-programma door de regering. Het IMF verklaarde in december 2003 dat de economische groei en lage inflatiecijfers beter waren dan de doelstellingen van het programma. Het vertrouwen in de markt is gegroeid en de interestcijfers zijn flink gedaald. Tevens is het IMF van mening dat de regering heeft laten zien de hervormingen serieus te nemen.

Economische indicatoren

Bron: EIU
BBP
Gemiddelde groei BBP
(in procenten ten opzichte van het voorgaande jaar)

Bron: EIU

Sectoren
Bijdrage tot het BBP in procenten in 2002

Bron: EIU

Turkije: economisch beleid

Economisch beleid na de verkiezingen van 3 november 2002
De AKP (partij voor rechtvaardigheid en ontwikkeling) beschikte na de verkiezingen over een absolute meerderheid in het parlement en vormde in recordtijd een regering. Direct na de verkiezingen publiceerde de AKP een programma voor het eerste jaar. De doelstellingen waren: efficiëntere overheidsbestedingen, belastinghervorming, liberalisering van de energiesector, snellere privatisering, minder corruptie en stimulering van de economie. Het programma volgde in grote lijnen het IMF-programma. Het programma werd positief ontvangen door het bedrijfsleven. Op een aantal punten was het programma erg vaag. De zeer noodzakelijke hervorming van het belastingsysteem kwam niet duidelijk naar voren, evenmin als een anti-corruptiebeleid. Verminderde immuniteit voor parlementsleden, zodat zij voor corruptie vervolgd kunnen worden, werd niet genoemd.
Gedurende het eerste halfjaar van 2003 voerde de regering hervormingen uit, maar lang niet in voldoende mate om aan de eisen van het IMF te kunnen voldoen. Dit concludeerde een IMF- missie die Turkije in mei 2003 bezocht. De belangrijkste punten waar de regering niet aan had voldaan, waren reductie van het aantal werknemers bij staatsbedrijven en hervorming van de sociale zekerheid. Op dit laatste gebied was een zekere vooruitgang geboekt, maar niet voldoende. Een volgende leningstranche die in oktober/november 2003 afgegeven had moeten worden door het IMF, werd daarom uitgesteld.
Vanaf juni ging de regering harder aan de slag met de vereiste maatregelen van het IMF. Het beleid kenmerkte zich door ad-hoc maatregelen, maar er werd ook een groot aantal wetten aangenomen. In juni werd bijvoorbeeld een nieuwe wet voor buitenlandse investeringen aangenomen (waarbij onder meer de toestemming vooraf voor buitenlandse investeringen en de verplichte storting van 50.000 US dollar per buitenlandse aandeelhouder werd afgeschaft), tegelijk met wetgeving die de bureaucratie voor het oprichten van een bedrijf verminderde. Het klimaat voor buitenlandse investeringen is hierdoor niet compleet veranderd, maar het is wel een duidelijk teken dat de regering serieus werkt aan verbetering. Daarnaast zijn er vorderingen geboekt op het gebied van privatisering en hervormingen van de sociale zekerheid.
In december 2003 heeft het IMF, naar aanleiding van de geboekte vooruitgang, verklaard de volgende leningstranche ter waarde van 502 miljoen US dollar te willen vrijgeven. Een punt van aandacht blijft  de reductie van het aantal werknemers bij staatsondernemingen.
Meer informatie:

• www.imf.org/external/country/TUR/index.htm.

Informatie en adressen

Nederlandse ambassade te Ankara

Bezoekadres:                             Turan Gunes Bulvari 7. Cadde Nr. 3 06550 Yildiz- Ankara, Turkije
Telefoon:                                    (00) 90 3124091870
Fax:                                            (00) 90 3124091896
E-mail:                                        ank@minbuza.nl
Internet:                                     www.dutchembassy.org.tr

Nederlands consulaat-generaal te Istanbul

Bezoekadres:                                 Istiklâl Caddesi 393, 80050 Beyoglu, Istanbul, Turkije
Postadres:                                     Postbus 39, 80072 Beyoglu, Istanbul, Turkije
Telefoon:                                      (00) 90 2123932121
Fax:                                              (00) 90 2122925031
E-mail:                                          ist-ha@minbuza.nl
Internet:                                       www.nl.org.tr
Openingstijden:                          ma. t/m vr. 08.0-12.30 en 13.00-16.00 uur (plaatselijke tijd)

Turkse  Ambassade te Den Haag

Bezoekadres:                              Jan Evertstraat 15, 2514 BS Den Haag
Telefoon:                                    (070) 360 49 12
Fax:                                            (070) 361 79 69
E-mail:                                        turkishembassy@planet.nl
Internet:                                      www.turkishembassy.nl
Openingstijden:                         ma. t/m vr. 09.00-13.00 en 14.00-18.00 uur

 Consulaat-Generaal van Turkije te Rotterdam

Bezoekadres:                              Westblaak 2, 3012 KK Rotterdam
Telefoon:                                     (010) 413 22 70
Fax:                                              (010) 411 44 17
Openingstijden:                         ma. t/m vr. 8.30-11.30 uur

 Consulaat-Generaal van Turkije te Deventer

Bezoekadres:                              Keizerstraat 8, 7411 HG Deventer
Telefoon:                                     (0570) 61 94 81
Openingstijden:                         ma. t/m vr. 9.00-12.00 uur